Friday, December 09, 2016

Cheng 500 & 1,000 tihthih tak te kha

November 9, 2016 atanga cheng 500 leh 1,000 note India sorkarin a tihthih tak kha ram pumah cheng vaibelchhia hlir nuai 15.50 dawn a awma ngaih a ni a. Chu chu pawisa leng vel zaa 88 lai a tling.  Hemi atang hian zaa 93.5 vel, cheng vaibelchhia hlir nuai 14.50 vel chu bank-ah dah luh a ni tawh nia chhut a ni.

Khang pawisa thi ta te kha eng tin nge an tih zui tak ang le? A thar var pawh ni se pawisa chhia (soiled notes) ang thoa chhiar tur a ni ang. Pawisa chhia reng rengte hi bank-ah thleng emaw dah luh emaw a nihin Reserve Bank of India (RBI)-ah an theh lut leh thin a. RBI-ah chuan khawl pakhat, CVPS (Currency Verification & Processing System) an tih hmangin an lo endik ang a. CVPS hian pawisa te chu a chhia (soiled), la hman zui tlak, a lem (counterfeit) leh hnawl tur (rejected) ah te a lo thliar hrang thlap thin. Pawisa chhia (soiled notes) te chuan Shredding & Briquetting System an paltlang leh a ngai a. Hetah hian khawl hmangin an lo tisawm (shredded) ang a, a lema mi ang hian kut phah tiat vel zelin bial tha takin an lo sawh muk (condensed) leh ang.




Shredded and condensed in cylindrical form


Hetianga an sawngbawl zawh tawh chuan a bul hnaia thil siamna hmun (factories) hrang hrangah an thil rawh thinna-a tuah (furnace fuel) atan an sem chhuak ta thin a ni. Hei hi pawisa chhia RBI-in a sawngbawl thin dan chu a ni a. Theh thang mai lovin tangkai takin an hmang leh thin a ni.

Pawisa tih thih tak te a lem leh tak lo thliar hranna tur hian khawl lian 60 vel RBI hian a nei a. Heti chung hian ni tin darkar 12 chhung thawk ziah pawh ni se, chhiar zo vek tur chuan ni 600 chuang a ngai dawn a. Chutiang taka hna hautak a nih avang chuan RBI-a theh luh leh ngai kher loa bank-te tan lo tih ve theih dan a awm em, tih te pawh sorkar chuan a ngaihtuah a ni awm e.

COVID-19: Tangkhangte Mahni Ram Ngeiah Thlamuang Takin Lo Haw Se

COVID-19 hripui lêng buaina vangin ram hrang hrangin mahni khua leh tuite ngaihsakin, ram dang aṭanga hruai haw theih dan tur te an ng...