Friday, May 26, 2017

Electric car chauh?



Tun hnaia sorkar laipui thluak bur Niti Aayog-in report pakhat a tihchhhuahah chuan kum 2032 kan thlen hunah chuan ram chhunga lirthei awm zawng zawngte chu electric chauh hmang tura thlak vek tum a nih thu tarlan a ni. He report-ah hian kum 2018 ral hma ngeiin sorkarin lirtheia hman tur battery charge theih chi siam chhuahna tur plant lian tham tak din ni se tih a ni a. Tuna petrol leh diesel hmang lirthei hralhna atanga chhiah tling khawm chu heng electric car-te ‘petrol pump’ ve tur, charging stations siam nana hman tangkai ni se tih a ni bawk.

Tuialhthei (fossil fuel) leh electric hmang kawp thei, hybrid cars ang chi siam chhuaha hralh hnem a nih theih nan sorkarin car manufacturer-te tan incentive tha tak a neih mek hi March 31 khan tawpin, thla ruk dang atan pawh sei a ni mek a. He scheme-ah hian kum 2020-ah chuan hybrid car nuai 70 vel hralh chhuah hman tinzawn niin, car thenkhatah phei chuan cheng nuai 1.4 lai te incentive siam a ni. Heti chung hian nikum 2016 chhung pawh khan hybrid car hi eng tih tham hralh chhuah a ni chuang lo. Company thenkhat,  hybrid car lama hma la nasa fe fe erawh an la awm reng tho a. Tunah sorkarin a ngaih pawimawh lam thlaka electric car lam a hawi leh daih si hian he industry mite lu a tihai hle a; auto sector lam tan chuan chhiat phahna tham ni hialin an lo sawi ve mek bawk.

Hei hi a chhan chu nikum lama China-in electric car siam chhuah leh hman lama nasa lehzuala tan lak a tum thu a puan tak India-in a do letna nia ngaih theih a ni a. Tin, kum 2030 ral hma-a tuialhthei import nana senso thin a zatve laia tihhniam a tumna leh Paris climate treaty tihhlawhtlin nana boruak chhia tihchhuah tlem a tumna hmanrua pakhat niin a ngaih theih bawk.

He report, US consultancy Rocky Mountain Institute nen thawk duna Niti Aayog-in a tihchhuah tak hian kum 15 chhung daih tur plan duangin, kumin atanga tanin hun bi hlawm thum (3 phases)-ah he plan tihhlawhtlin nan hian ruahmanna a siam a. Chung zinga thenkhat te chu:

  • China tih mek dan ang deuha tuialhthei hmang (conventional) motor lei tharte tan public lotteries hmanga a vannei nei chauhin registration an tih theih tur leh electric vehicle-te chu registration-ah duhsak bik te.
     
  • Electric vehicle a hlawma lei a, battery inhman tawm theih leh thlak kual theih siam chhuah a, electric two- leh three-wheeler man tlawm zawk siam chhuah leh a charge-na man (tariff structure) man man zawk thei tura duan chhuah te.
     
  • Kum 2025 velah chuan conventional model-te man zat nena inang tlang turin battery electric vehicle-te tan subsidy sang tawk tak siamsak.
     
  • Taxi atan electric car-te hman a nih theih nan an chhiah chawi tur tihtlemsak, electric car hmang car rental (fleet operator)-te tan a leina loan interest, chhiah chawi leh car charge-na man electric bill tihhniamsak te a ni.

Friday, May 12, 2017

Lirnghing hre thei phone app



University of California, Berkeley-a researcher palite chuan lir a nghin leh nghin loh hre thei phone app thar, MyShake an siam chhuak.  He app hian kan smartphone-te chet nasat dan (vibrations) atangin lirnghing chungchang min hrilh hre (alert) thei zel a ni. App hian kan smartphone-a sensor awmte hmangin kan leilung a chet thut chuan a lo hre thei nghal zel a. App siamtu (developer)-te chuan khawvel pumhuap pawhin he app hi warning system atan pawha hman theih tur niin, mipuite eng emaw chen an lo inbuatsaih hman theih phah thin an beisei a ni.

MyShake thawh dan

Kan smart phone-ah te hian hriatna (sensor) chi khat, accelorometer an tih mai chu a awm deuh vek a. Hei hi thil che, lirthei kal leh thlawhna thlawk ang chi teh nana an hman thin a ni. Khawl, building leh thil sakhat dang dangte chet (shaking) nat lam teh nan pawh an hmang thin bawk.

Accelorometer-te hi kan chet vel dan lo chhinchhiahna activity tracker atan te, kan ke pen zat leh excercise lak dan chi dangte teh nan pawh hman thin a ni a. Fitness app lar tak Runtastic ang te pawh hi accelorometer hmang niin, awmna hmun chhinchhiahna global positioning system (GPS) app-te pawh hian an hmang vek a ni. MyShake pawh hian he accelorometer hi lir chet vel dan (seismic activity) teh nan leh chhinchhiah nan rawn hmang tangkaiin, thil che satliah leh lirnghing te hre hrang thei tura duan a ni a. A siamchhuaktute hian vawi zaa 93 vel zet a hre dik thin niin an sawi.

Tichuan, chung a thil lo chhinchhiah te chu a siamtute hnen (server)-ah a thlen nghal zel a. Tum khatah hmun khat atanga report an dawn hnem viau chuan chu mi hmunah chuan lir a nghin mek loh vek pawhin, a nghing thuai dawn tihna a ni thei ang. Lirnghinna hmun chu, khawvel khawi lai hmun pawh ni se, a thawh nat dan (magnitude) nen lam an lo hriat dik thlap thlap theih phah ta thin a ni. MyShake hian phone battery a hmang heh hran lo niin an sawi a. Thil che satliah ni lo, lirnghing chauh report thin tura duan a nih avangin seismic activity a detect chauhin a rawn nung (active) thin. I smartphone kha hmun zawl lai, dawhkan chung angah te i dahin a thawh tur angin a thawk tha thei ber ang. Khawvel khawi hmuna thleng pawh ni se, lirnghing intanna atanga kilometre 10 china 5.0 magnitude leh a aia na chinah chauh hriattirna (alert) hi a rawn siam thin.

Keini, Mizoram ang, lirnghing nasa thlen theihna hmun nia an sawi, Zone 5-a awm te phei hi chuan he app hi Android PlayStore atanga download-in kan phone-ah install ta vek phei ila chu, US Geological Survey-hoin an Earthquake Early Warning System sensor ang te kan ramah an rawn bun ve mang bawk si lo a, kan tan a tangkai thei dawn riauin a hriat.

Kei pawh hian thla hnih dawn chu ka phone-ah kan lo dah ve chhin ta a. Khawvel hmun hrang hrang lirnghingte a nat zawng leh a thlenna hmun hlat zawngte min rawn hrilh hre ve nghal ta zel mai hei :)

COVID-19: Tangkhangte Mahni Ram Ngeiah Thlamuang Takin Lo Haw Se

COVID-19 hripui lêng buaina vangin ram hrang hrangin mahni khua leh tuite ngaihsakin, ram dang aṭanga hruai haw theih dan tur te an ng...