Thursday, April 16, 2020

COVID-19 Dona Kawnga Donald Trump Ṭha Ka Tih Lohna Chhan



America ram ropui aia China ka ṭan zawk vâng pawh ni lovin, COVID-19 dona kawnga an President Donald Trump ṭha ka tih lohna chhan (Ka lo tih loh phâk pawh a ni chuang lo, a sawngsawhlawtna tur pawh a awm chuang hek lo): 🙂

Trump-puia'n COVID-19 chungchânga WHO hmalâk dân a ṭha tawk lo nia a sawi hi chu ram dang pawhin an pawm thei mai ang a. Khawvelin he hripui do nana WHO a mamawh lehzual lai taka US-in a pawisa thawh ve tur a titawp lailawk erawh hi chu âwm an ti lo tlângpui a nih hmel.

A tîr lama eng vak a ni lo ê, tia hma la duh mang si lo, an tawrh nasat hnua WHO hmalak ṭhat tawk loh vânga he hripui hi darh chiâm ta leh Chinese data-a innghah a rintlâk loh ti leh si turte chuan kum 2005, George W Bush hunlai aṭang tawha Obama pawhin a lo chhunzawm chhoh zel, ran leh mihringin natna hrik kan inkaichhawna darh theite zirchianga hmala tur, US Agency for International Development hnuaia program pakhat te kha Trump hian nikum te khan titawp lo mai se. Tin, Centre for Disease Control & Prevention (CDC) leh National Institute of Health-ho budget te pawh tihniam tihniam lo se. US CDC budget tihhniam vang hian he virus rawn irh chhuah hma lawk, nikum September mai khan US CDC chuan an scientist 60 rual zet, Chinese CDC-a awm mêkte chu a koh kir a ngaih phah ta kha a ni a. Ni lo se chu Chinese data ring kher lo pawhin, anmahni'n direct-in a hmunah ngei thil thlen dan kha an report thei mai tur a ni a. Hemi hma lawk hian Trump-a National Security Advisor ṭhin, John Bolton khan an National Security Council hnuaia pandemic tracking expert-ho chu hna thawk thei lo turin a lo sîksawi vek tawh bawk.

US Secretary of State Mike Pompeo-a'n G-7 ramte'n COVID-19 tih chu "Wuhan Virus" tia sawi ni zawk rawh se tia thuchhuah inṭawm siam tura a nawr chiâm pawh khan G7 ram dangte bengkhawn a hlawh lo chiang hle. US tan chuan a zahthlâk hial zawk awm e.

Tun hripui dona kawnga hma a lak tlai vâng leh an ram mithiamte thurâwn a ngaih pawimawh duh lawk loh avânga puh tur a zawng kual vel ruai kara hun harsa an tawn mêk denchhena total power ka nei, chuti khati, a'n ti piap piap mai te hi hei aia dictator an awm chuang bik dawn em ni le, tih mai tur niin ka hria. An constitution pawh a kalh chiang ngawt ang.

Ancient Rome hunlâi anga emergency lâia an dân hman lâi zawng zawngte tihthih a, mi pakhat, dictator an tihin emergency chhûnga hman atân dân a siam zui ṭhin ang khân an ram khuan chutiang tih ve theihna dân an nei bawk si lo.

Korean War lai khân an President Harry Truman khân national emergency puangin, thîr siam chhuahna-a thawkte nûar tûr pumpelh nân an still mill-te chu a chhuhsak (seized) a. A chhuanlam chu still mill-te hi kan ram him nan an pawimawh tih a ni. An Supreme Court chuan hei hi dan kalh a ni tiin a hmalakna pawh chu a tawp zui ta a ni.

Hrilêng chanchin lama an ramin mithiam chungchuâng a neih, kum 40 chhûnga an president paruk lai advise theitu, Dr Anthony Fauci-a thurâwn te kha a tir khan lo bengkhawn vat se. A hnua an ram mipuiin hri do tura an sorkar an rinna tla hniam ṭan mêk chu Dr Fauci hian a rawn titawp ta kha a ni a. Trum-puia approval rating pawh a rawn kân phah leh deuh sawt reng a ni.

Amaherawhchu, Dr Fauci-a thiamna leh tawn hriat hmanga ngaihdan sawi chhuah ṭhinte chu Trump-a mi mal ngaihdan nen a insut leh zeuh ṭhin tâkah chuan Trump-puia hian Dr Fauci hi bân a duh thu a au chhuahpui leh ta chiam chiam a. Dr Fauci hian a dawhsân chan ṭhin chu chhuhsak ta-ah a lo ngai pawh a ni mai thei. Amâ kâ aṭanga thuchhuak ai chuan mithiam thuchhuak nge nge chu an ram mipuite'n an ring zawkin a lo ngâi deuh pawh a ni mai thei. Tun hnai chhoa he hripui do nâna an constitution pel thleng thlenga thuneihna pumhlum inpek a duh tâk hial hnuah phei hi chuan a approval rating pawh hi a tlahniam leh tawh zawk.

Trump-puia khuan he hrileng do hi ama thuneihna lantirna tawk vel leh a hmel mawina vawn him zuina thleng bakin ngaih pawimawh (priority)-ah a dah tak tak lo ni te hian a hriat.

A tawi zâwngin sawi dawn ta ila, an ramin emergency a tawh laia thil tih ngaite ti turin Trum-puia vâng hian an federal government khu a keh darh a nih vêk loh chuan, an ti duh lo a nih loh pawhin, an ti thei lo emaw a ni tal ang. Trum-puia hian thuneihna (power) zawng zawng te, hming ṭhatna (credit) zawng zawngte chu a duh vek laiin, mawh (responsibility) erawh chhe tê mah a la duh bau lo.

"America First" tia thil dang bakah, HCQ a ni emaw, vaccine a ni emaw, mask a ni emaw, thliarkar rilrû deuha America dah pawimawh tumtu kuta lo innghah tum ve ngawt ai chuan, COVID-19 do nan hi chuan mahni ram hruaitute kuta innghah mai hi a finthlâk zawkin ka ring 🙂 Inbân, inpuh leh inhrêk bâk a thiam tlat lo. COVID-19 reh hnua khawvêl hruaitulû ni zui tura an ramin kawng zawh a tumna turah pawh kawng a sial ping daihin a nia ka rin ni 🙂

A kam chhuak leh thil tih te hi dictatorship rawng kai a nih ṭhin avângin keini, democracy ram lian bera awm, Krista zuitu ni bawk site hi chuan Trump-puia leh 'trumpism' te hi kan lo support viau tur ni pawhin ka hre ve meuh lo e 🙂

Tuesday, April 14, 2020

COVID-19: Economy Lam

Lockdown man 

April 14, 2020 thlenga India ram pum kan inkharkhip man hi USD 120 billion (Rs 9 lakh crore vel) hu lai ni turin Barclays chuan a chhût a. Chu chu kan kum khat thawh chhuah zât (GDP) aṭanga 4% lai a tling. Ni 19 dang kan la inkharkhip leh tur nen phei chuan a lêt a tling thei hial awm e.

India sorkarin a economy chhan nân eng zât nge a theh chhuah tawh?


Fiscal policy lamah:
Fiscal policy tih chuan economic activities hrang hrangte thunun nâna chhiah (taxation) leh sum hmanna (spending) lama sorkarin thutlukna a siam ṭhinte sawina a ni.

Central sorkar chuan COVID-19 buaina avanga kan economy chhan nan Rs 1.7-lakh crore a ruahman a. Chu chu GDP aṭanga 0.8% vel chauh a ni. Hei hian sum faia mi harsa zawkte bank account-a thun tur scheme hrang hrang te, mi pakhat tana buhfai kg 5 ṭheuh a thlawna sem tur te leh gas (LPG) a thlawna sem tur te bakah, COVID-19 atana damdawi ina thawkte an borala cheng nuai 50 zela ralna atâna sum hman turte a huam. Hemi bakah hian sorkar chuan hriselna lama kan hmanraw neih (health infrastructure)-te thuam chak nân cheng vaibelchhe 15,000 (GDP aṭanga 0.1%) chu a lo ruahman tawh bawk a. Heti hian sorkar laipui chuan COVID-19 pual hian sum, GDP aṭanga 0.9% vel 'chauh' a la ruahman tihna a ni.

Monetary Policy lamah:
Monetary policy tih chuan central bank, RBI-in economy-a sum lêng vâk leh pûk tur awm zât a thununna hmanrua ti ila a chiang mai awm e.

Hemi hnuaiah hian RBI chuan bank-te’n a (RBI) hnen aṭanga sum an pukna ṭhin interest rate (repo rate) chu 5.15% aṭangin 75 basis point-in 4.40%-ah a tihniam a. Bank-te’n an sum neihte RBI-a an dah ṭawl reng loh nan, RBI-in bank-te hnena sum a puk lêt ṭhinna interest rate (reverse repo rate) chu 4.90% aṭangin 90 basis point-in 4%-ah a tihniam bawk. Hêngte hi economy-a sum hman tur lêng vâk a tam theih nân, demand siam nâna tih a ni.

Hei bakah hian RBI chuan bank leh financial institution-te chu credit card leh loan chi hrang hrang an pek chhuahte tan equated monthly installment (EMI) rulh ngai te chu thla thum chhung atâna tihkhawtlai (moratorium) a lo phalsak tawh bawk a. Hei hian loan latute a chhâwk zângkhâi thei tura ngaih a nih laiin, loan latu tan thla thum chhunga interest pek ngai sa bakah, a rulh rih loh chhûng zawnga a pun belhna zawng pek leh tho a ngaih avângin, tunah hian advocate pakhat chuan Supreme Court-ah petition a thehlut a. He petition-ah hian loan latuin thla thum chhunga interest a pêk ngai sa bakah, a pêk rih loh vânga a pung dang lo inbelh te chu a zaivaia pêk ngai lo law law tur leh, pêk rik loh theih hun chhung atâna thla thum ruat chu a aia rei zâwk phalsak turin RBI chu a ngen a ni.

Sorkarin economy tihchak nâna sum a ruahman zat hi a tam tawk em?

Mithiamte chuan economic stimulus package atan hian kan GDP aṭanga 10% vel tal a ngai dawn niin an sawi a. Chu chu $200 billion (Rs 15 lakh crore) vel a ni. India rama sumdawng pawl hrang hrang khaikhâwmtu ASSOCHAM (The Associated Chambers of Commerce and Industry of India) phei chuan $200 aṭanga $300 billion thleng thehchhuah sorkarin a inhuam a ngai dawn an ti hial zâwk a ni. US chuan stimulus atan hian $2.2 trillion a lo puang tawh a. Hei hi an GDP $20 trillion aṭanga 11% lâi a tling. Malaysia phei chuan an GDP aṭanga 18% dâwn a theh chhuak.

Sorkarin a tih theih dang leh te:

Mi rethei zawkte ṭanpuina tur hi chu central sorkar chuan welfare scheme a neih sate hmangin tunah hian a rawn pe chhuak ṭan mêk a. Hei bakah hian, lockdown vânga hna chawlh ngai tate chhawmdawlna pakhat atân hnathawk chhawrtu (employer)-te chuan an mi chhawrte ṭheuh thla tin Rs 5,000-6,000 inkar ṭheuh lo pe chhuak rih phawt se. Hlawh atana an sum pek chhuah chu nakinah bank kaltlangin sorkarin rul leh mai se. Tin, interest awm lo emaw interest tlem zawkin emaw sumdawng tenau zâwk (small business)-te tan loan pêk chhuah ni bawk se.

GST rate hrang hrangte 50%-in tihhniam ṭheuh ni se. Income Tax pe ṭhînte tân pawisa hman tur tam zâwk an neih theih nân, a pe tur chin bithliahna, nuai 20 leh a chung lam tana slab awm mêk hi tihtawpsak rih ni thei se. Auto loan, home loan, domestic holidays leh domestically assembled consumer goods te loan hmanga lei nan interest awm loa EMI plan duan chhuah ni bawk se. Hengte hi mipuite’n thil an lei ngam nân leh pawisa hman chhuah a awm theih nân a ṭangkai thei viau ang.

ZONET-a "COVID-19: Mizoram Ei leh Bar" chungchâng sawihona-ah khan thil pakhat – lockdown chhunga a mamawhtute hnenah COVID-19 laka him tho chung sia essential commodities te a thlen zung zung theih nan, FMCG distributor-te channel neih sa kha hman ṭangkai ni se, tih kha an rawn rawt a. Hei hi tihpuitlin a ṭul tak zet. Hei bakah hian, Aizawl leh khaw danga courier/delivery agent hrang hrangte logistics chain lo neih sa kha hman ṭangkai ni ngei bawk se. Anni hi home delivery kal hmang hre sa leh mahni bial hran ṭheuh nei sa an nih avangin mipuiin kan tangkaipuiin kan awlsam phah hle dawn a ni. An delivery boy-te employment tâwp ta kan chhunzawmtir leh thei dawn tihna a ni nghal bawk ang.

Relief measure pakhat atan UBI (Universal Basic Income) hman theih a ni ang em?

India rama kan welfare scheme neih saho hi huam bîk (targeted) nei vek an ni a. BPL tan bika tuna centre-in ṭanpuina a rawn tih chhuahte pawh hi a dawng thei tur te, zanin Zonet-a "COVID-19: Mizoram Ei leh Bar" chungchang sawihona an neiha an sawi lan tho, chhungkaw 19.8% te chauh kha hriat chian sa an ni emaw a lo ni ang a. Inkharkhip vanga BPL chhungkaw zat 36% vel ni chho tura an chhûta a belh thartu chhungkaw 16.2% dik takte kha zawn chhuah (identify) a lo ngai leh dawn ta a. Section level-a YMA-in baseline survey a neih ṭhin laite pawh khan dik thei ang bera in-identify kha buaithlâk riauna lai a awm ve ṭhin tho mai. Chuvângin, scheme-in ṭanpui a tum tak (targeted) te kha ṭhelh palh theih an ni. A dang lehah chuan, thil tih ngai hmasa (conditional) awm zel hi a buaithlakna lai pakhat a ni leh a. Entir nân, khawvela sikul chhun chaw semna programme lian ber an tih, Mid-day Meal Scheme-ah pawh hian naupang khan sikul a kal hmasak phawt loh chuan (conditional) a dawng theih tlat lo a ni.   

UBI hi chu khua leh tui tawh phawt chu hnathawk an ni emaw, ni lo emaw, inthlei bîkna awm miah loha inzât tlânga khua leh tuite hnena sorkarin sum fai a pek chhuahna scheme a ni a. An sum dawn chu a hmanna tur bîk pawh awm chuang loa eng atân pawh hman theih a ni a. Zu man aṭanga leiba rulh nan thlengin hman a thiang vek tihna a ni. Africa-a UBI scheme an enchhinna pakhatah chuan, $1 an pêk chhuahin an tualchhung economy-ah hlawkna $1.27 aṭanga $2.60 inkar zel a siam thei tih an hmu chhuak. A dawngtute rilru pawh a hlim zawk an ti.

A concept hrim hrim phei chu tuna targeted leh conditional welfare scheme kan neih saho - PM GKS leh DBT hrang hrang hrangte ai hian huapzo policy a nih ang ngeiin, tih bik nei lo leh huam chin bik awm lo a nih avangin a effective zawk ngei ang a. Thawk loa sum hmuhna a nih avangin, dâwngdahna leh thawh chhuah ve tumna nei lovin a dawngtute a siam thei ang lo ti tan pawh, tun hripui len lai, mi tam zawkin hna kan thawh theih loh lai tak te phei hi chuan a effective lehzual ngei ang le.

India-in welfare scheme kan lo neih tawh leh neih mekte hi chu a pawisa fai ni lo, a bungrua (in kind) te pek chhuah a nih ṭhin avangin, a dawng tur dik takin dawng lo a, a dawng lo tur zawkin dawng ta daih tih te tun thlengin a la ni reng. A kal kawngah hian pût ru a awm thei zel tho ṭhin a nih hmel.

Mahse, kan sum neih hian a tlin tak tak meuh ang em tih kha a pawimawh zawk chu a ni a. Tuna welfare scheme kan neihsa hnuaia subsidies - PDS, LPG etc - hrang hrang fund nan hian kan GDP aṭangin 4% vel kan hmang an ti a. Hei bakah hian, MGNREGA hnuaia ‘right to work’ atan ringawt pawh hian GDP aṭanga 0.4% hman ṭhin a ni. UBI hnuaiah mi pakhatin kum khatah Rs 13,400 zel lo dawng dawn ta ila, kan GDP aṭanga 11% vel lai hman a ngai dawn niin an sawi a. Hemi tuak belh tur chuan sorkarin chhiah chi hrang hrang a lâk ṭhinte a tihpun a ngai ngei ang a. Kan inkharkhip vanga economic activities tam zawk a chawlh ṭhûap tak si-ah chuan chhiah tihpun lam chu ngaihtuah theih a ni kher lo ang.

Kum 2017-a India ram Economic Survey ah te pawh UBI hi tarlan (outlined) a lo ni ve tawh hrim hrim te, tun hripui lêng vanga ram ṭhen khata UBI ang chi kalpui an ni chho ta te leh, ram hrang hranga politician-te zingah tuipuitu an pung chho zel tak avângte hian he scheme hian hmalam êng tak a nei thei mai âwm mang e.

Eng tin nge kan awmzui ang?

Lockdown hi economic activities chhunzawm theih nan thlah dul deuh a lo ni emaw, lockdown a lo tawp ta a nih pawhin, kan inkharkhip hmaa kan khawsak ngai ang khan awm a rem tawh dawn chuang lo a. Social distancing, metre hnih inhlat tala awm, kut sil fai ngun, pawn chhuah dawn chuan hmai tuam ngei ngei, vantlâng hmuna chil chhah mai mai tawh loh tih te leh puipunna ang chi tam zâwk chu kan siam loh chhunzawm a la ngai dawn tho a. Khawvel pumah hrilêng a reh hma chu hêngte hi nunphung pangngai thar (new normal)-a kan pawm thiama kan zawm tlat a ngai zawk dawn a ni. Inveng chung sia new normal neih thiam a pawimawh a ni ta ber a nih chu.

I thla thum lakluh ang zât tal khâwl tawh ang che:
Personal finance hûangah chuan hriat lâwk loh thil leh emergency atâna hman atan kan thla thum lakluh ang zat tal khâwl tura beisei kan ni a. Sum khawl hi tû tân pawh thil harsa tak a ni nachungin, inkhawl (savings) pawimawhzia chu hetia kan han inkharkhip reng tâkah chuan a lang chiang lehzual viau awm e. Chuvângin, kawng sîra thil zuar ṭhin kan ni emaw, motor silfaitu kan ni emaw, driver kan ni emaw, sumdawng kan ni emaw, sorkar hnathawk kan ni emaw, kan lak luh a tam emaw a tlem emaw, thla thum lakluh ang zat tal kan khawl ṭheuh chuan tun ang lockdown hi a ngai leh dawn a nih pawhin, kan hmachhawn dan a zângkhâi zawk tawh ngei ang le.

Friday, April 03, 2020

COVID-19: China Siam A Ni Em?

He virus hi China siam chhuah/chawp a nih ka rin lohna chhan leh "Chinese Virus" tihsakin China-a nghawng a neih te:


Khatia US President Donald Trump-a'n COVID-19 hi China ram aṭanga inṭan a nih mai vang a, WHO-in natna (disease) hming phuah dan tur kaihhruaina a siam kalh tlat chung sia "Chinese Virus" a tihsak chiah khan, China leh an sorkar Chinese Communist Party (CCP) te hnâwl duhna leh pawm lohna a piang nghal a. International community-in an hmuh khawloh phah mai ang tih China pawh hian a hlau hle niin a hriat. Tun hnaia Chinese Foreign Minister leh Indian External Affairs Minister te inpuihtawn dân tur chungchânga an inbiak ṭum pawh khan hetiang zawnga China label ve lo tura India a beisei thu China lam hian a sawi chhuak a ni.

Tichuan, sawi tawh ṭhin angin "Chinese virus" tih Chinese-hoin an lo lâk natna chuan China-a investor-ho (equity trading community) rilru-ah ram dah pawimawhna (patriotism) a thlen hlauh thung a. Thuneihna hmun khata a insâwrbingna, communist ramah hian chungtlâk rorelna (top down approach) pawh chu mipuite tâna thutlûkna dik a nih phawt chuan pawi an lo ti miah lo a lo ni daih zawk a. Chinese-ho Twitter ve, Weibo lama "US stock-te'n circuit breaker an tiper" tih post (hashtag) te chuan view-tu 700 million chuang leh comment nuai chuang chuang te a nei ta hem hem mai. (Circuit breaker chu stock market trading software-a market tla hniam vak tur ven nana a tlak hniam theih chin bituk an siam a ni). Trump-a pawh hian an stock market-te chêt ṭhat chungchâng hi a lo tweet ve fo tawh a, hetiang taka ram mipuite ngaihvensak erawh a hlawh zui ngai lem lo.

"Ram (China) tana (share) leitute chu nakinah a lêt tam takin pek belh an la ni ang," tih thuziak awm te chuan an sorkarin professional investor-te sûkthlêk (market sentiment) pui tura a theihna a pho chhuak chiang hle niin an ngai a ni.

China-in khawthlang ramte a fin khalh (outsmart):


A tir lama hri lêng do rêm turin China hian mask takngial pawh a nei tam tawk lo tih thuthang han awm te leh an pawisa hlutna tla hniam zelah an central bank-in hma a lâk mai loh vangte khan Chinese economy chu a tlu sawp thei mai tura ngaiin, European leh American investors, Chinese company-a share nei tamho chuan an pawisa an lak chhuak phah ta ruih ruih a. -40% chuang tea an tla hniam hman tihah an sorkar a'n che ta tak tak a. Economic crisis laia company-te sorkarin a chhanchhuak ṭhin ang hian, chu'ng ram dang mite inhnuhdawhsan technology & chemical sectors-a company-ho share chu a'n lei ta hmak hmak mai a. Tunah chuan Chinese-ho ta an lo ni deuh vek ta mai. A theih anga tamin China sorkar hian sum a kâp (inject) lut a ni ber.



Chart-a a lan ang hian Chinese benchmark SSE Composite Index leh US benchmark S&P 500 leh Indian benchmark BSE Sensex te tun hnai thla thum chhung (Virus darh ṭan aṭanga vawiin ni thleng ang vel)-a an chêt dan hi ka'n compare chhin mai mai a. US-ho hi -22.16% laiin an tla hniam a, keini phei chu -32.17% lawihin kan tla hniam; China lam chu -10.36% 'chauhin' an hniam thung.

Hei hian a entir theih pakhat chu China sorkar hi tun chhiatna aṭang hian a insiam ṭha chakin, ngâiawh chhoh leh a tum hle tih a hriat theih awm e.

China siam chawp a nih ka rin lohna chhan sawi zel ang:


Tichuan, China chu khawvel thil siam chhuahna hmunpui, "Made in China" tih deuh vek a ni tih chu tlâng hriat a ni a. Export-oriented economy an ni. Ramdang tân an thil siam chhuahte lâk luh (import) a îtawm theih nân ringawt pawha a pawisa hlutna tihniam lui (under-value) ngar ngar duhtu a ni. Ram dang, amah dawrtute economy he pandemic vânga a tlâkchhîat a, global demand a tlâk hniam phah rawk rawk hian eng vângin nge China hian he virus hi a tihdarh luih duh tak ang le?

Chinese New Year holiday lai taka irh chhuak a ni a, hetianga mipui zin veivâk an tam lai taka virus hi tipût chhuak lui ni ta se, tuna Hubei province-a a tihtawmim tâk ang hian thunun zo si lo sê, a ram chhung hmun dangah eng nge thleng ang le?

China sangawizawnpui deuh, US President George W. Bush pawhin 'axis of evil' a tih zînga mî Iran-ah pawh namên lovin an buai ve tho. North Korea hi chu he hripui vang pawh ni lo, khawvel laka inkharkhip sa kha a ni hrim hrim a, kan kâi ve lo pawh ti se an kai tho tho a rinawm. Mask-te hi an sorkar hotute zingah induhsakna lantir nâna thilpêk atân hman a ni, tih te pawh sawi a awm hial zawk.

Insumdawn tawnna lama a ṭhian hnâivâi, China Belt & Road Initiatives-a inziak lut hmasa pâwl tak, Italy pawh buai namên lovin an buai. Tin, tun hnaia Regional Comprehensive Economic Partnership (RCEP) hnuaia China nena an inlaichînna tinghet thar zualtu Japan leh South Korea te pawh an buai ve tho chu a nih hi.

Hêngte avâng ringawt pawh hian he novel coronavirus hi China siam chawp a nih ka ring thei lo.

COVID-19: Tangkhangte Mahni Ram Ngeiah Thlamuang Takin Lo Haw Se

COVID-19 hripui lêng buaina vangin ram hrang hrangin mahni khua leh tuite ngaihsakin, ram dang aṭanga hruai haw theih dan tur te an ng...