America ram ropui aia China ka ṭan zawk vâng pawh ni lovin, COVID-19 dona kawnga an President Donald Trump ṭha ka tih lohna chhan (Ka lo tih loh phâk pawh a ni chuang lo, a sawngsawhlawtna tur pawh a awm chuang hek lo): 🙂
Trump-puia'n COVID-19 chungchânga WHO hmalâk dân a ṭha tawk lo nia a sawi hi chu ram dang pawhin an pawm thei mai ang a. Khawvelin he hripui do nana WHO a mamawh lehzual lai taka US-in a pawisa thawh ve tur a titawp lailawk erawh hi chu âwm an ti lo tlângpui a nih hmel.
A tîr lama eng vak a ni lo ê, tia hma la duh mang si lo, an tawrh nasat hnua WHO hmalak ṭhat tawk loh vânga he hripui hi darh chiâm ta leh Chinese data-a innghah a rintlâk loh ti leh si turte chuan kum 2005, George W Bush hunlai aṭang tawha Obama pawhin a lo chhunzawm chhoh zel, ran leh mihringin natna hrik kan inkaichhawna darh theite zirchianga hmala tur, US Agency for International Development hnuaia program pakhat te kha Trump hian nikum te khan titawp lo mai se. Tin, Centre for Disease Control & Prevention (CDC) leh National Institute of Health-ho budget te pawh tihniam tihniam lo se. US CDC budget tihhniam vang hian he virus rawn irh chhuah hma lawk, nikum September mai khan US CDC chuan an scientist 60 rual zet, Chinese CDC-a awm mêkte chu a koh kir a ngaih phah ta kha a ni a. Ni lo se chu Chinese data ring kher lo pawhin, anmahni'n direct-in a hmunah ngei thil thlen dan kha an report thei mai tur a ni a. Hemi hma lawk hian Trump-a National Security Advisor ṭhin, John Bolton khan an National Security Council hnuaia pandemic tracking expert-ho chu hna thawk thei lo turin a lo sîksawi vek tawh bawk.
US Secretary of State Mike Pompeo-a'n G-7 ramte'n COVID-19 tih chu "Wuhan Virus" tia sawi ni zawk rawh se tia thuchhuah inṭawm siam tura a nawr chiâm pawh khan G7 ram dangte bengkhawn a hlawh lo chiang hle. US tan chuan a zahthlâk hial zawk awm e.
Tun hripui dona kawnga hma a lak tlai vâng leh an ram mithiamte thurâwn a ngaih pawimawh duh lawk loh avânga puh tur a zawng kual vel ruai kara hun harsa an tawn mêk denchhena total power ka nei, chuti khati, a'n ti piap piap mai te hi hei aia dictator an awm chuang bik dawn em ni le, tih mai tur niin ka hria. An constitution pawh a kalh chiang ngawt ang.
Ancient Rome hunlâi anga emergency lâia an dân hman lâi zawng zawngte tihthih a, mi pakhat, dictator an tihin emergency chhûnga hman atân dân a siam zui ṭhin ang khân an ram khuan chutiang tih ve theihna dân an nei bawk si lo.
Korean War lai khân an President Harry Truman khân national emergency puangin, thîr siam chhuahna-a thawkte nûar tûr pumpelh nân an still mill-te chu a chhuhsak (seized) a. A chhuanlam chu still mill-te hi kan ram him nan an pawimawh tih a ni. An Supreme Court chuan hei hi dan kalh a ni tiin a hmalakna pawh chu a tawp zui ta a ni.
Hrilêng chanchin lama an ramin mithiam chungchuâng a neih, kum 40 chhûnga an president paruk lai advise theitu, Dr Anthony Fauci-a thurâwn te kha a tir khan lo bengkhawn vat se. A hnua an ram mipuiin hri do tura an sorkar an rinna tla hniam ṭan mêk chu Dr Fauci hian a rawn titawp ta kha a ni a. Trum-puia approval rating pawh a rawn kân phah leh deuh sawt reng a ni.
Amaherawhchu, Dr Fauci-a thiamna leh tawn hriat hmanga ngaihdan sawi chhuah ṭhinte chu Trump-a mi mal ngaihdan nen a insut leh zeuh ṭhin tâkah chuan Trump-puia hian Dr Fauci hi bân a duh thu a au chhuahpui leh ta chiam chiam a. Dr Fauci hian a dawhsân chan ṭhin chu chhuhsak ta-ah a lo ngai pawh a ni mai thei. Amâ kâ aṭanga thuchhuak ai chuan mithiam thuchhuak nge nge chu an ram mipuite'n an ring zawkin a lo ngâi deuh pawh a ni mai thei. Tun hnai chhoa he hripui do nâna an constitution pel thleng thlenga thuneihna pumhlum inpek a duh tâk hial hnuah phei hi chuan a approval rating pawh hi a tlahniam leh tawh zawk.
Trump-puia khuan he hrileng do hi ama thuneihna lantirna tawk vel leh a hmel mawina vawn him zuina thleng bakin ngaih pawimawh (priority)-ah a dah tak tak lo ni te hian a hriat.
A tawi zâwngin sawi dawn ta ila, an ramin emergency a tawh laia thil tih ngaite ti turin Trum-puia vâng hian an federal government khu a keh darh a nih vêk loh chuan, an ti duh lo a nih loh pawhin, an ti thei lo emaw a ni tal ang. Trum-puia hian thuneihna (power) zawng zawng te, hming ṭhatna (credit) zawng zawngte chu a duh vek laiin, mawh (responsibility) erawh chhe tê mah a la duh bau lo.
"America First" tia thil dang bakah, HCQ a ni emaw, vaccine a ni emaw, mask a ni emaw, thliarkar rilrû deuha America dah pawimawh tumtu kuta lo innghah tum ve ngawt ai chuan, COVID-19 do nan hi chuan mahni ram hruaitute kuta innghah mai hi a finthlâk zawkin ka ring 🙂 Inbân, inpuh leh inhrêk bâk a thiam tlat lo. COVID-19 reh hnua khawvêl hruaitulû ni zui tura an ramin kawng zawh a tumna turah pawh kawng a sial ping daihin a nia ka rin ni 🙂
A kam chhuak leh thil tih te hi dictatorship rawng kai a nih ṭhin avângin keini, democracy ram lian bera awm, Krista zuitu ni bawk site hi chuan Trump-puia leh 'trumpism' te hi kan lo support viau tur ni pawhin ka hre ve meuh lo e 🙂



